نبوت است و تفسير آن به نبوت تفسير صحيحى نيست ، و همچنين تفسيرش به معرفت آداب خدمت يا فراست صادق يا عقل هيچ يك درست نيست زيرا از لفظ آيه و همچنين از جهت معنا چيزى كه دلالت بر يكى از آنها بكند وجود ندارد . بله چه بسا از مثل آيه : « يَتْلُوا عَلَيْهِمْ آياتِكَ وَيُعَلِّمُهُمُ الْكِتابَ وَالْحِكْمَةَ وَيُزَكِّيهِمْ » « 1 » و آيه : « يَتْلُوا عَلَيْهِمْ آياتِه وَيُزَكِّيهِمْ وَيُعَلِّمُهُمُ الْكِتابَ وَالْحِكْمَةَ » « 2 » مىتوان در باره معناى حكم در آيه مورد بحث احتمالى داده و چيزى فهميد ، آرى با در نظر گرفتن اينكه حكمت بناء نوع ( مفيد نوعى ) از حكم است مىتوان گفت : مراد به حكم همان علم به معارف حقه الهيه و كشف حقايقى كه در پرده غيب است ، و از نظر عادى پنهان است مىباشد ، و شايد آن مفسرى هم كه حكم را به فهم تفسير كرده نظرش همين بوده است ، بنا بر اين معناى آيه اين مىشود : ما به او علم به معارف حقيقى داديم در حالى كه او كودكى نابالغ بوده . و جمله : * ( « وَحَناناً مِنْ لَدُنَّا » ) * عطف است بر حكم ، يعنى ما او را حنانى از نزد خود داديم ، و حنان به معناى عاطفه به خرج دادن و شفقت كردن است ، راغب گفته : « 3 » از آنجايى كه اشفاق جداى از رحمت فرض ندارد ، لذا خداى تعالى از رحمت به « حنان » تعبير كرده ، و فرموده : * ( « وَحَناناً مِنْ لَدُنَّا » ) * و از همين باب است « حنان منان » و كلمه : « حنانيك » به معناى اشفاق بعد از اشفاق است . و در آيه شريفه « حنان » به رحمت تفسير شده « 4 » و شايد مراد به آن نبوت و يا ولايت باشد نظير قول نوح ( ع ) كه فرمود : « وَآتانِي رَحْمَةً مِنْ عِنْدِه » « 5 » و قول صالح كه فرمود : « وَآتانِي مِنْه رَحْمَةً » « 6 » كه در هر دو جا مقصود از رحمت نبوت است . بعضى « 7 » ديگر « حنان » را به محبت تفسير كرده‌اند ، و شايد منظور از آن محبت مردم نسبت به او است هم چنان كه در باره موسى فرموده كه ما محبت تو را در دلها انداختيم : « وَأَلْقَيْتُ عَلَيْكَ مَحَبَّةً مِنِّي » « 8 » كه خواسته باشد در باره يحيى ( ع ) هم بفرمايد او را چنان

--> ( 1 ) تا آيات تو را برايشان بخواند و كتاب و حكمت تعليمشان دهد و پاكشان سازد . سوره بقره ، آيه 129 ( 2 ) تا بر ايشان آيات او را بخواند و پاكشان نموده كتاب و حكمتشان تعليم دهد . سوره جمعه ، آيه 2 . ( 3 ) مفردات راغب ، ماده « حن » . ( 4 ) مجمع البيان ، ج 6 ، ص 506 به نقل از ابن عباس و قتاده . ( 5 ) از ناحيه خود رحمتى به من ارزانى داشت . سوره هود آيه 28 . ( 6 ) سوره هود ، آيه 63 . ( 7 ) مجمع البيان ، ج 6 ، ص 506 به نقل از عكرمه . ( 8 ) سوره طه ، آيه 31 .